شماره 524 - شنبه 23 دی 1396


بحران آب و راهکار خروج از وضعیت قرمز

متین میر
کارشناس محیط زیست

 آب در کــشور ایران که قسمت بـزرگی از آن در مــــــنطقه خشک و کم‌آب واقع شده، نقش بسیار حیاتی داشته و دارد، به‌طوری‌که بیشترین تراکم جمعیت در مناطق پرآب ازجمله کنار رودخانه‌ها و دریاها (در مناطق شمالی کشور) و کمترین تراکم جمعیت در مناطق کویری و بیابانی است که از نظر میزان بارندگی، وضعیت چندان مناسبی ندارند. در دهه‌های اخیر، خشکسالی و کاهش میزان بارندگی همراه با مدیریت نادرست منابع آبی کشور و عدم توجه به آمایش سرزمین منجر به کمبود آب و در بسیاری از استان‌ها بحران آب و وضعیت قرمز شده است. در کنار کاهش کمیت منابع آب، انتشار پساب‌های صنعتی، کشاورزی و شهری نیز از دیگر عوامل تهدیدکننده منابع محدود آب کشور محسوب می‌شوند. افزایش برداشت از آب‌های سطحی و به‌ویژه آب‌های زیرزمینی (چاه، قنات و چشمه) در بخش کشاورزی، بیشترین سهم را در مصرف منابع آبی موجود کشور با حدود
92‌درصد داشته که 70 درصد آن به ‌دلیل سوءمدیریت هدر می‌رود (ازجمله روش‌های سنتی آبیاری و تولید محصولاتی که مصرف آب بالایی دارند مثل هندوانه، چغندرقند و...) همچنین با توجه به افزایش جمعیت کشور، میزان سرانه مصرف آب در بخش شهری نیز روند افزایشی دارد که این میزان حدود 6 درصد تخمین زده می‌شود و مابقی مصرف آب نیز به بخش‌های صنعت و متفرقه اختصاص دارد.
به آب موجود در آبخوان‌ها (سفره آب‌های زیرزمینی) که از گذشته‌های بسیار دور (بیش از هزاران سال قبل تاکنون) ذخیره شده‌اند و کل آن با نفوذ سالانه بارش فعلی تجدیدپذیر نخواهند بود منابع آب غیرتجدیدپذیر گفته می‌شود و مقدار آبی که حوضه آبریز، طی چرخه آبی سالانه، توانایی بازیابی آن را دارد آب تجدیدپذیر طبیعی است. در سال‌های اخیر، مصرف آب کشور بیش از منابع آب تجدیدپذیر سالانه بوده و با مصرف بی‌رویه و بدون برنامه‌ریزی از منابع آب تجدیدناپذیر، افت شدید در سطح آب‌های زیرزمینی به‌ویژه در مناطق خشک داشته‌ایم. نسبت مصرف آب به آب تجدیدپذیر که از تقسیم مقدار کل آب مصرف ‌شده به مقدار آب تجدیدپذیر مصرف شده در هر کشور به‌دست می‌آید، هم‌اکنون در کشور ما حدود 80 درصد است. به عبارت دیگر 80 درصد مصرف آب در کشور ما از منابع آب‌های زیرزمینی تامین می‌شود، درصورتی‌که شاخص بهای جهانی آن حدود 40 درصد است.
حال راهکار چیست و چه باید کرد؟
مدیریت پایدار منابع آب در حوضه آبریز براساس میزان آب‌تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر به‌همراه اجرای آمایش سرزمین، تنها راهکار ممکن و عملیاتی خروج از وضعیت قرمز است یعنی برنامه‌ریزی ما در بخش مصرف کشاورزی، شرب و صنعت باید براین‌اساس و شاخص جهانی (حدود 40 درصد) باشد و جانمایی کاربری‌ها نیز در کشور باید متناسب با توان منابع محیط‌زیستی سرزمین انجام گیرد. همچنین راهکارهایی ازجمله انتقال آب بین‌حوضه‌ای برای رفع کمبود آب، قطعا مزید بر علت خواهد شد و مشکلات محیط‌زیستی را در دو حوضه آبریز (انتقال‌دهنده و پذیرنده) دوچندان خواهد کرد و به‌هیچ‌عنوان منطقی نیست.
اقدامات پایه‌ای نیز باید به‌طور جدی در راستای این برنامه اجرا شود:
1- ابتدا در حوزه کشاورزی باید تغییراتی حاصل شود و از متدهای نوین آبیاری به‌همراه برنامه اصلاح الگوی کشت از محصولات آب‌بر به محصولات با مصرف کم‌آب استفاده شود.
2- مورد بعدی اصلاح الگوی مصرف آب در سطح کلان جامعه و عموم مردم است یعنی همه باید به اهمیت آب به‌عنوان مایع حیات پی برده و در کاهش و مصرف بهینه تلاش کنند.
3- عملیاتی‌کردن برنامه‌های تصفیه فاضلاب در شهرها و بازچرخش استفاده از منابع آب و توقف سدسازی، می‌تواند از دیگر اقدامات اهم در خروج از این بحران باشد.






ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
کد تصویر را در کادر وارد کنید