شماره 524 - شنبه 23 دی 1396


جمعیت جوان ایران و فرصت‌های محدود پسابرجام

ایوانا کوتاسوا، کارشناس اقتصادی
ترجمه: مژده لاریجانی

 وقایع اتفاقیه: بزرگ‌ترین اعتراضات ضددولتی در ایران از سال 2009 تاکنون، نگاه‌ها را به کارنامه اقتصادی حسن روحانی، ربیس‌جمهور ایران معطوف کرده است. اقتصاد ایران در سال‌های اخیر به یاری برجام، شتاب گرفته است. از زمان استقرار روحانی در سال 2013، رشد اقتصادی روندی مناسب را طی کرده و نرخ تورم نیز افت داشته است. صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی می‌کند که اقتصاد ایران در سال مالی منتهی به مارس 2018 رشد 4,2 درصدی داشته باشد؛ این در حالی است که اقتصاد ایران پنج سال پیش رشدی منفی را تجربه کرده بود اما بسیاری از ایرانیان، آثار بهبود وضعیت اقتصادی کشور را در سفره خود حس نکرده‌اند.
احساس خشم آنها نسبت به اوضاع اقتصادی کشور به جایی رسید که اعتراض‌هایی را در روز پنجشنبه دو هفته قبل آغاز کرد. رسانه‌های دولتی گزارش کرده‌اند که حداقل 21 نفر در این تظاهرات کشته شده‌اند. آمار بیکاری در بین جوانان بالاست و طرح بودجه جدید نشان می‌دهد یارانه‌ها کاهش می‌یابد. عدنان طباطبایی، یکی از بنیانگذاران CARPO، یک اندیشکده مستقر در آلمان گفت: «در سطح کارشناسی و از نظر صندوق بین‌المللی پول، دولت روحانی اقدامات لازم را برای تقویت اقتصاد ایران انجام می‌دهد».
او در ادامه گفت: «اما این به ‌آن‌ معنا نیست که در همان حال عدالت اجتماعی به‌وجود بیاید». طبق نظر او، مهم‌ترین دلایل عدم بردباری ایرانیان نسبت به وضعیت اقتصاد ایران به این شرح است.

نبود شغل کافی
جمعیت جوان و تحصیلکرده ایران پر از پتانسیل و انگیزه است اما فرصت‌های کمی برای آنها وجود دارد. طبق آمار رسمی، نرخ بیکاری در بین جوانان 15 تا 29ساله بیش از 24 درصد بوده و این نرخ در میان جوانان و زنان شهرستان‌ها حتی بالاتر است. صندوق بین‌المللی پول، زنان را به‌عنوان «منبع بلااستفاده رشد و بهره‌وری» نامیده است. روحانی پیش‌تر تصدیق کرد که بیکاری، بزرگ‌ترین چالش این کشور است.
به گفته روزنامه دولتی ایران، او اظهار کرده «اقتصاد ما به جراحی اصلاحی عمده نیاز دارد». به ‌دلیل فقدان فرصت‌ها، کشور استعدادهای مهم خود را به‌راحتی از دست می‌دهد.
رضا فرجی‌دانا، وزیر علوم در سال 2014 گفته که
150 هزار ایرانی تحصیلکرده هر سال از کشور خارج می‌شوند.
افزایش قیمت سوخت و موادغذایی
کلیف کوپچان، رییس گروه اوراسیا معتقد است استانداردهای زندگی راکد در میان عوامل اصلی ناآرامی قرار دارند. او گفت وقتی روحانی در ماه گذشته برنامه‌های بودجه خود را ارائه داد، خبرهای بدتری درمورد این موضوع به گوش رسید. دولت پیشنهاد یارانه‌ها را برای کالاهای اساسی ازجمله موادغذایی و خدمات برای فقرا کاهش داد و خواستار افزایش قیمت سوخت تا 50 درصد شد. درعین‌حال، نهادهایی شامل این اقتصاد ریاضتی نخواهند شد. کوپچان گفت: «طرح بودجه، بسیاری از ایرانی‌ها را خشمگین کرد زیرا حجم عظیم هزینه‌های اجباری برای موسسات و نهادهایی، متعلقات و سایر برنامه‌ها را روشن می‌کند».

توافق هسته‌ای و ماحصل‌های حداقلی
هنگامی که برخی تحریم‌ها - ازجمله ممنوعیت صادرات نفت - در ژانویه 2016 لغو شد، بسیاری از ایرانیان انتظار داشتند اوضاع اقتصاد، اشتغال و استانداردهای زندگی مناسب در این کشور رشد کند.
درآمدهای نفتی افزایش یافته و برخی بخش‌ها مانند گردشگری از این توافق بهره‌مند شده‌اند اما صرف‌نظر از چند موافقتنامه بزرگ درزمینه انرژی، در دو سال گذشته سرمایه‌گذاری خارجی آن‌چنان که انتظار می‌رفت چندان چشمگیر نبوده است.
کوپچان در یک یادداشت تحقیقاتی نوشت: «رشد غیر‌نفتی که اکثر مشاغل در آن حوزه ایجاد می‌شود، به‌ دلیل ممنوعیت‌ها، فساد و سایر مسائل ساختاری بدون رشد چشمگیر باقی مانده است».
او اضافه کرد که ناامیدی از جلب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به‌واسطه تفاهمنامه هسته‌ای، در سرخوردگی فعلی نقش داشته است. طباطبایی نیز بر‌این‌باور است که «انتظارات خیلی زیاد بود؛ بخشی از آن به این دلیل است که روحانی به‌عنوان رییس‌جمهور کشور، آنها را تا حد بسیار زیادی بالا برد تا بتواند حمایت کافی از این موافقتنامه را به‌دست آورد».
ایران موافقت کرد برنامه هسته‌ای خود را به‌عنوان بخشی از توافق با ایالات‌متحده، آلمان، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیا محدود کند. کارشناسان دیگر اعتقاد دارند این معامله، اولین گام برای بازکردن درهای اقتصاد ایران به روی سرمایه‌گذاران خارجی بود اما قبل از اینکه ارز بین‌المللی بیشتری جذب شود، کشور باید اصلاح شود.
همچنین باید راهی پیدا شود تا مزایای این توافق، در استانداردهای زندگی مردم نمود خود را نشان دهد. طباطبایی در بحث اعتراضات مردمی تاکید می‌کند: «برای کسانی که امروز اعتراض می‌کنند، موافقتنامه هسته‌ای اهمیت خود را از دست داده و اولویت نیست؛ مسئله‌ای که برای آنها مهم است، این است که قدرت خرید آنها افزایش یابد، اشتغال ایجاد شود و قیمت‌های موادغذایی بالا نرود».
منبع: CNN-MONEY






ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
کد تصویر را در کادر وارد کنید